17 հունվարի 2012
Հարկեր-2012. Փոփոխությունները կազդեն գրեթե բոլորի վրա
ՀՀ հարկային օրենսդրության հիմնական փոփոխություններ ամփոփ նկարագիր. Ավելացրած արժեքի հարկ. 2012թ-ի հունվարի 1-ից սկսվել է ներդրվել ԱԱՀ վճարողների հաշվառման նոր համակարգ, որը իրականացվում է ԱԱՀ վճարողների հաշվառման համարներով:
ՀՀ հարկային օրենսդրության հիմնական փոփոխություններ ամփոփ նկարագիր


Ավելացրած արժեքի հարկ


2012թ-ի հունվարի 1-ից  սկսվել է ներդրվել ԱԱՀ վճարողների հաշվառման նոր համակարգ, որը իրականացվում է ԱԱՀ վճարողների հաշվառման համարներով: Այսուհետ հարկային հաշիվներ չեն համարվի այն հաշվարկային փաստաթղթերը, որոնցում նույնիսկ եթե առկա են առանձին ԱԱՀ-ի տոկոսադրույքը և գումարը բայց միաժամանակ նշված չի ԱԱՀ վճարողի հաշվառման համարը: Համապատասխանաբար ապրանքներ կամ ծառայություններ ձեռք բերող անձանց համար տեղի չի ունենա ԱԱՀ-ի գումարի հաշվանցում (փոխհատուցում) սույն թվականի հունվարի մեկից հետո հաշիվներում ընդգծված, գործարքներով դուրսգրված, որոնցում առկա չի լինի հաշվառման համարը:

Ս/թ-ի սկզբից ՀՀ հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հարկային մարմիններ էլեկտրոնային հաշվետվությունների, այլ փաստաթղթերի կամ տվյալների ներկայացումը դարձել է պարտադիր բոլոր այն կազմակերպությունների կամ անհատ ձեռներեցների համար, որոնք 2011թ-ի տվյալներով  ունեն ԱԱՀ-ով հարկվող շրջանառություն ավելի քան 58,35 միլիոն դրամ, այսինքն գերազանցում են ԱԱՀ-ով չհարկվող շեմը:

Հաջորդ փոփոխությունը վերաբերում է գույքի ԱԱՀ-ի հաշվանցմանը, որը ունի շահագործման ժամկետ: Այսպես , եթե շահագործման ժամկետ ունեցող գույքը ամբողջովին կամ մասնակի օգտագործվում է ԱԱՀ-ով չհարկվող գործարքի իրականացման համար, ապա իրականացվում է նախկինում ԱԱՀ հաշվանցված գումարների վերաձևակերպում: Վերաձևակերպված գումարը սահմանվում է հաշվի առնելով ամորտիզացիոն գումարը, որը հաշվարկված է ելնելով ՀՀ Շահութահարկի մասին օրենքով սահմանված նորմերից նման տեսակի գույքի համար և հաշվի առնելով, թե տվյալ գույքը որ մասով է  դասվում ԱԱՀ-ով չհարկվող գործարքին: Վերաձևակերպման գումարը արտացոլվում է որպես հաշվանցվող գումարի նվազեցում: 

Ս/թ-ի հունվարի 1-ից ՀՀ ներկրվող ապրանքների համար մաքսային մարմնի կողմից հաշվարկված և ԱԱՀ հետաձգված  գումարները ենթակա են վճարման պետբյուջե անկախ հետագայում ՀՀ տարածքում իրականացրած գործարքներից վճարած ԱԱՀ գումարի մեծությունից: Ներկրվող ապրանքների ԱԱՀ գումարի վճարման հետաձգումը համաձայն ՀՀ ԱԱՀ-ի մասին օրենքի 6,1 հոդվածով սահմանված դասակարգիչներով այսհետ կիրականացվի կամավոր հիմունքներով:  Բացի այդ ս/թ-ի հունվարի 1-ից վերը նշված հոդվածով առաջացող պարտավորությունները պետք է արտացոլվեն  ԱԱՀ-ի հաշվարկում:

Նշանակալի փոփոխություններ վերաբերում են որոշ գործարքների ԱԱՀ–ով հարկման շրջանառության բնորոշման հատկություններին:  Այսպես, որոշ գործարքներ կոմիսիայի պայմանագրի հիման վրա (բացի օրենքով սահմանված դեպքերի) և գործակալական պայմանագրերով, որոնք ենթադրում են գործակալի անունից հանդես գալու պայման, ԱԱՀ-ով հարկվող շրջանառություն է համարվում իրականացված գործարքների ամբողջ առժեքը:

Որոշ գործարքներում, որոնք իրականացվել են անհատույց կամ մասնակի հատուցմամբ, ԱԱՀ-ով հարկման շրջանառությունը  համարվում է նման օբյեկտի համար սովորաբար իրականացվող գործարքի շրջանառության մեծության (գործարքի իրական գինը) 80%-ը:

Այն ԱԱՀ վճարողների, որոնք հանդիսանում են անմիջական ներկրող կամ անմիջական արտադրող և ունեն ամսեկան կտրվածքով 100,0 կամ ավելի միլիոն դրամ շրջանառություն, հարկվող շրջանառությունը հաշվետու ժամանակաշրջանի համար կավելացվի 20%-ով, եթե  իրականացրած գործարքների 10% և ավելին իրականացվել է առանց հաշիվ ապրանքագրերի կամ փաստաթուղթը ուղեկցող սահմանված տվյալների:

Պետք է հաշվի առնել, որ ԱԱՀ-ով հարկման շրջանառության և ԱԱՀ գումարի նվազեցում չի իրականացվի հաշիվ ապրանքագիրը անվավեր համարելու դեպքում, երբ չի պահպանվել ՀՀ կառավարությամբ անվավեր համարելու սահմանված կարգը, կամ հարկատուն տեղեկատվություն չի տրամադրել այն անվավեր համարելու վերաբերյալ:

Նախկինում ԱԱՀ մասին ՀՀ օրենքի 15-րդ հոովածում կատարված փոփոխությունների արդյունքում, սահմանվել են  ԱԱՀ-ից ազատման արտոնություններ. ա) տեխնիկայի և մասերի իրացման, որոնք դասակարգվում են հետևյալ  ԱՏԳ  ԱԱ ծածկագրերով 8432, 8433, 8434, 8436, 8701; պարարտանյութեր դասակարգված 31-րդ ապրանքային խմբով  ԱՏԳ  ԱԱ; թունաքիմիկատների, գյուղատնտեսական կուլտուրաների և բազմամյա տնկիների, ցանքի նյութերի , որոնք դասակարգվում են հետևյալ ապրանքային խմբերով  ԱՏԳ  ԱԱ 3808 91, 3808 92, 3808 93,  3808 94, 3808 99; բ) ազատ տնտեսական գոտու կազմակերպիչին և օպերատորին ծառայություն մատուցելու գործարքները և ազատ տնտեսական գոտի ապրանքների մատակարարման գործարքները:


Շահութահարկ

«Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 33-ի հոդվածի համաձայն, պետական բյուջե հավաքագրվող  հարկատեսակներին (բացառությամբ պետական բյուջե հավաքագրվող գույքահարկի և հողի հարկի) վերաբերող գերավճարների և (կամ) գերավճարներից տարբերվող գումարների վերադարձն օրենքով սահմանված ժամկետից 90 օրվանից ավելի ուշացնելու դեպքում այդ ժամկետին հաջորդող յուրաքանյուր ուշացված օրվա համար հարկ վճարողի օգտին հաշվեգրվում է տույժ: Համաձայն «Շահութահարկի մասին» և «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքներում կատարված փոփոխություններին, վերը նշված դեպքում հաշվեգրված տույժը չի համարվում եկամուտ, և չի հարկվում շահութահարկով:

Հստակեցվել են ծախսերի նվազեցման հարցերը, որոնք իրականցվում են միակողմանի փաստաթղթերով (կրճատ հաշիվ-ապրանքագրեր, ՀԴՄ կտրոններ, միակողմանի գնման ակտ ձեռքբերման) հաշվետու տարվա ընթացքում: Տվյալ ծախսերը պետք է նվազեցվեն համախառն եկամտից, եթե դրանց ընդհանուր գումարը տարվա ընթացքում չի գերազանցում 36,0 մլն դրամը: Միևնույն ժամանակ պահպանվել են ներկայիս սահմանափակումները միակողմանի փաստաթղթերով իրականացված ձեռքբերումների մասով, մասնավորապես, 300,0 հազար դրամ (ներառյալ հարկերը) յուրաքանչյուր միանվագ գործարքի մասով, և 3.0 մլն դրամ նման գործարքների ամսական հանրագումարը:

Միաժամանակ համախառն եկամտից նվազեցման ենթակա չեն: ա) ՀՀ կառավարության կողմից սահմանված չափը գերազանցող կառավարչական ծառայություններ; բ) վարկային տոկոսավճարի գումարը, որոնք ենթակա են հաշվետու տարվա ընթացքում մարման, ոչ բանկ և/ կամ վարկային կազմակերպություններից ստացված լինելու դեպքում, կրկնակի չափով (բանկերի և կրեդիտային կազմակերպությունների դեպքում իննապատիկի) գերազանցում է հարկատուի մաքուր ակտիվներին (ակտիվների և պարտավորությունների դրական տարբերությունը)` հաշվետու տարվա արդյունքներով: Սույն կարգը չի տարածվում այն տոկոսավճարների վրա, որոնք ենթակա են վճարման ՀՀ Կառավարության կողմից հաստատված միջազգային վարկերի ցուցակում ընդգրկված վարկերի դիմաց, ինչպես նաև տոկոսավճարներին, որոնք ենթակա են վճարման այն միջոցների դիմաց, որոնք առաջացել են պարտատոմսերի հանրային տեղակայման միջոցով:

Մեկ այլ նորմ, վերաբերող օֆշորի օգտագործմանը, ևս ներդրվել է հարկերի վճարումից խուսափելը կանխելու նպատակով : Հարկ վճարողների կողմից օֆշորային գոտիներում գրանցված կազմակերպություններից ապրանքների կամ հիմնական միջոցների ձեռքբերման համար այդ գոտիներում գրանցված կազմակերպություններին կատարված կանխավճարների դիմաց արդյունքը կանխավճարի կատարման օրվան հաջորդող մեկ տարվա ընթացքում չստացվելու դեպքում կատարված կանխավճարների նկատմամբ շահութահարկը հաշվարկվում է 20 տոկոս դրույքաչափով: Օֆշորային երկրների ցանկը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:
 
Վերանայվել է ռեզիդենտների կողմից եռամսյակային կանխավճարների չափը: Այսուհետ եռամսյակային կանխավճարները կկատարվեն 18,75%-ի չափով, որը տարեկան կկազմի 75% (1/6 փոխարեն - եռամսյակային և 66,7% - տարեկան նախորդ տարվա) նախորդ տարվա փաստացի շահութահարկից և կամ շահութահարկի հաշվարկային մեծությունից: Նման չափ սահմանված է նաև անհատ ձեռներեցների համար:
Շահութահարկի օրիենքի համատեքստում հարկ է նշել նաև «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում կատարված փոփոխությունը` կապված բանկերի կողմից ինքնուրույն հիմնական միջոցների վերագնահատում իրականացնելը արգելելու հետ, որը նրանց տրված էր օրենքով սահմանված կարգով:


Եկամտահարկ

Եկամտահարկի երկաստիճան դրույքաչափի փոխարեն ՀՀ քաղաքացիների համար սահմանվել է եռաստիճան դրույքաչափ (10%, 20% և 25%), որը պահվում է հարկային գործակալի կողմից եկամտի աղբյուրի մոտ: Ֆիզիկական անձանց ավելի քան 2.0 միլիոն դրամ ամսական հարկվող եկամուտը, այժմ ենթակա է հարկման 25% դրույքաչափով:

Կարգավորվել է Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտ չհամարվող կազմակերպությունների կոզմից Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն ունեցող ֆիզիկական անձանց Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս վճարված եկամուտների մասով եկամտահարկի պահումը: Այս ընկերությունները իրենց հայեցողությամբ, հարկային մարմին ներկայացվող գրավոր հայտարարության հիման վրա կարող են հանդես գալ որպես հարկային գործակալ:  

Այս դեպքում նրանք մինչև հաջորդ տարվա ապրիլի 15 հարկային մարմին են ներկայացնում հարկային մարմնի սահմանած ձևով եկամտահարկի անվանական հաշվարկ, իսկ  Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները ազատվում են հարկային մարմիններ տարեկան եկամուտների հաշվարկ ներկայացնելու պատրականությունից:


Ակցիզային հարկ


Սույն տրվա սկզբից, ենթաակցիզային ապրանքներից բացի ակցիզային հարկով հարկման ենթակա են նաև.

1) շարժիչային յուղերը (ԱՏԳ ԱԱ ծածկագիր՝ 271019810) հետևյալ դրույքաչափերով ա) տեղական արտադրության դեպքում` բացթողնման գնի 10% (առանց ավելացված արժեքի հարկի և ակցիզային հարկի) , բայց ոչ պակաս, քան 1 կգ-ի համար 400 դրամ; б) ներմուծման դեպքում` մաքսային արժեքի 10% բայց ոչ պակաս, քան 1 կգ-ի համար 400 դրամ;

2) 25.0 մլն դրամ և ավելի մաքսային արժեք ունեցող կամ մինչև 2 տարին ներառյալ թողարկման տարեթիվ և 4500 սմ3  և ավելի շարժիչի աշխատանքային ծավալ ունեցող թեթև մարդատար ավտոմեքենաների ներմուծման դեպքում՝ մաքսային արժեքի 20%: Տվյալ դեպքում ակցիզային հարկը սահմանված է ԱՏԳ ԱԱ 8703 ծածկագրով թեթև մարդատար ավտոմեքենաների համար (բացառությամբ օրենքով սահմանված կոդերի);

Սիգարների կամ մինչև 25000 շիշ ալկոհոլային խմիչքների ներմուծման դեպքում, դրոշմավորումը կարող է իրականացվել մաքսային հսկողության ներքո Հայաստանի Հանրապետության մաքսային տարածքում` մինչև մաքսային ձևակերպումների իրականացումը:


Հաստատագրված վճարներ

Ընթացիկ տարում զգալիորեն կրճատվել են հաստատագրված հարկով հարկվող գործունեության տեսակները: Ընդվորում որոշները կնկնեն սովորական ռեժիմով հարկման տակ, մյուսներն էլ կհարկվեն արտոնագրային վճարներով:  Այսպես ս/թ-ի հունվարի 1-ից սովորական հարկային ռեժիմի (ԱԱՀ և Շահութահարկ կամ Եկամտահարկ) են անցել  հետևյալ գործունեության տեսակները՝ բենզինի և դիզելային վառելիքի մանրածախ վաճառք, արդյունաբերական ձկնորսություն, համակարգչային խաղերի կազմակերպում, բաղնիքների և լոգարանների կազմակերպում, ավտոկանգառների գործունեություն (որոնցում տեղակայված են ավտոտրանսպորտային միջոցի մուտքը և ելքը արձանագրող սարքեր):

Ս/թ-ի արիլի 1-ից արտոնագրային վճարների անցել են հետևյալ գործունեության տեսակները՝  հասարակական սնունդ, հյուրանոցային տնտեսություններ, ուղևորների տեղափոխում մարդատար ավտոմեքենաներով, վարսավիրական ծառայությունների մատուցում, ավտոտեխսպասարկման կետեր, ավտոկանգառների գործունեություն, բիլիարդ խաղի կազմակերպում:

Այսպիսով կատարված փոփոխությունների արդյունքում հաստատագրված հարկով հարկումը ս/թ-ի ապրիլի 1-ց շարունակվում է հետևյալ գործունեության ոլորտների համար. ավտոտրանսպորտային գործունեություն՝ բեռնափոխադրում բեռնատար մեքենաներով և ուղևորների փոխադրում ավտոբուսների միջոցով (միկրոավտոբուսով), խաղատների գործունեություն (կազինո), շահումով խաղային ապարատների շահագործում, շահումով ինտերնետ խաղերի կազմակերպում, ավտոմեքենաների գազով լիցքավորման գործունեություն: Ընդորում, խաղատների գործունեությունը (կազինո), խաղային ապարատների շահագործումը շահումով, ինտերնետ խաղերի կազմակերպումը շահումով գործունեության տեսակները կհարկվեն հաստատագրված հարկատեսակով մինչ 01.01.2013թ. իսկ, հաստատագրված վճարը ավտոմեքենաների գազով լիցքավորման գործունեությանը չի տարածվում գազալիցքավորման կայանների վրա, որոնցում, համաձայն ՀՀ կառավարության ընդունած տեխնիկական ռեգլամենտի, առկա են գազաբաշխման լցակայաններ: Բացի այդ ս/թ-ի հունվարի 1-ից փոխվել է ամսական հաստատագրված վճարի չափը` ելնելով խաղասեղանի հաշվարկից, խաղային ավտոմատի հաշվարկից, ինտերնետ կայքից, շահումով խաղի համակարգչից:

Այս տարվա սկզբից փոխվել է ամսական հաստատագրված վճարի չափը թութունային ֆիլտրով արտադրանքի համար: Այսպիսով տեղական թութունային ֆիլտրով արտադրանքի համար ամսական հաստատագրված վճարը սահմանվել 6250 դրամ  1000 հատի համար, իսկ արտասահմանյան թութունային ֆիլտրով արտադրանքի համար ամսական հաստատագրված վճարը սահմանվել 7500 դրամ   1000 հատի համար :


Արտոնագրային վճարներ


Վերը նշվեց այն գործունեության տեսակները իրավաբանական անձանց և անհատ ձեռնարկատերերի համար , որոնք ս/թ-ի ապրիլի 1-ից արտոնագրային ռեժիմի կանցնեն են հաստատագրվածի փոխարեն: Ընդորում այդ գործունեության տեսակների համար արտոնագրային վճարների կարգը պարտադիր է, ի տարբերություն այլոց, որոնք ընկնում են տվյալ ռեժիմի տակ և որոնց համար արտոնագրային հարկումը իրականացվում է կամավոր սկզբունքով (վճարողի ցանկությամբ):

Յուրաքանչյուր գործունեություն իրականացնելու վայրի համար տրամադրվում է առանձին արտոնագիր – եռամսյակային, կիսամյակային, 9 ամսյա կամ տարեկան ժամկետով: Արտոնագրային վճարները վճարվում են արտոնագիրը ստանալուց: Օրենքով սահմանված է արտոնագրային վճարի վճարման կարգը տվյալ գործունեության տեսակների համար, իսկ արտոնագրային վճարների չափերը սահմանվել են, ըստ էության, համապատասխան գործող հաստատագրված վճարների չափով:  Ինչպես հաստատագրված վճարների դեպքում արտոնագրային վճարների մեծությունը հաշվարկելու համար կոնկրետ գործունեության դեպքում սահմանված է ելակետային տվյալներ և ուղղիչ գործակիցներ: Արտոնագրային վճարի մեծությունը հաշվելու համար ՀՀ տարածքը բաժանված է 5 մասերի; ք.Երևան, մարզ-կենտրոններ, այլ քաղաքներ, այլ վայրեր, հեռավոր և սահմանամերձ գյուղեր:


Սոցիալական ապահովության վճարներ


Այս տարվա սկզբից սահմանվել են վարձու աշխատողների կողմից իրականացվող սոցիալական վճարների երկաստիճան դրույքաչափեր՝ աշխատավարձի և դրան հավասարեցված եկամուտների 2.000.000 դրամից ավել լինելու դեպքում վճարվումը իրականցվում է 8% դրույքաչափով (նախկինում սահմանված 3% փոխարեն):

Վերանայվել է սոցիալական վճարումների չափը չգրանցված աշխատակիցների համար:  Ս/թ-ի հունվարի 1-ից աշխատողի աշխատանքի ընդունումը Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրավոր չձևակերպելու (այսինքն` աշխատանքի ընդունման մասին գրավոր հրամանի և (կամ) գրավոր պայմանագրի բացակայության) փաստը Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով արձանագրելու դեպքում, գործատուն տվյալ (արձանագրման) ամսում յուրաքանչյուր չձևակերպված վարձու աշխատողի համար հաշվարկում և վճարում է պարտադիր սոցիալական ապահովության վճար` ա) 60.000 դրամի չափով, եթե չձևակերպված վարձու աշխատողների թվաքանակը մեկից երեք է; բ) 150.000 դրամի չափով, եթե չձևակերպված վարձու աշխատողների թվաքանակը չորսից վեց է; գ) 300.000 դրամի չափով, եթե չձևակերպված վարձու աշխատողների թվաքանակը յոթից ինն է; դ) 600.000 դրամի չափով, եթե չձևակերպված վարձու աշխատողների թվաքանակը գերազանցում է ինը:

Այս տարուց սկսած Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ չգրանցվելու և ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու դեպքում, արտոնյալ վճարներ կատարող չհամաչվող ֆիզիկական անձիք (ապօրինի գործունեություն), վճարում են տույժ տարեկան համախառն եկամտի 10%-ի չափով, օրենքով սահմանված կարգով  անհատ ձեռնարկատերերի համար հաշվարկված նման գործունեություն ծավալելու արդյունքում (բայց 60000 դրամից, ինչպես նաև յուրաքանչյուր աշխատողի համար 60000 դրամից ոչ պակաս), որը ապօրինի գործունեություն ծավալողների համար հանդիսանում է վերջնական պարտադիր սոցիալական վճար ապօրինի գործունեության մասով:


Հսկիչ-դրամարկղային մեքենաներ


 «Հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի փոփոխությունների համաձայն, վերանայվել է կազմակերպությունների և անհատ ձեռնարկատերերի կողմից ՀԴՄ կիրառման կանոնների խախտման համար նախատեսված տուգանքի մեծությունը: Այս տարվանից սկսած ՀԴՄ կիրառման կանոնները երկրորդ անգամ խախտելու դեպքում, կազմակերպություններից և անհատ ձեռնարկատերերից կգանձվի տուգանք նախորդ ամսում տվյալ գործունեության վայրում տեղադրված ՀԴՄ-ի միջոցով նախորդ ամսում ֆիքսված շրջանառություն 2%-ի չափով, բայց ոչ պակաս երեք հարյուր հազար դրամից (երրորդ կամ ավելի խախտման դեպքում  ոչ ավել վեց հարյուր հազար դրամից):


Դրամարկղային գործառնություն


Ս/թ-ի հունվարի 1-ից  սահմանվել են դրամով կանխիկ վճարումների սահմանային չափեր: Հիշեցնեմ, որ մինչ այժմ սահմանային չափեր գործում էիյն միայն կանխիկ գումարով ձեռքբերումների համար: Այսուհետ, ապրանքների (հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների և այլ ակտիվների), ծառայությունների, աշխատանքների միանվագ գործարքների դիմաց կանխիկ վճարումների ընդունման առավելագույն չափը կազմում է 300 հազար դրամ (ամսեկան կտրվածքով՝ 3,0 մլն.դրամ): Բացառություն են կազմում մանրածախ առևտրի և ծառայությունների ոլորտում անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձանցից մինչև 3.0 մլն դրամի չափով միանվագ գործարքների դիմաց ընդունվող վճարումների:

Կանխիկ դրամով վճարումների կատարման և (կամ) ընդունման նկատմամբ սահմանված սահմանափակումները չպահպանելու դեպքում գանձվում է տուգանք՝ կանխիկ դրամով վճարումների կատարման և (կամ) ընդունման թույլատրված չափը գերազանցող գումարի (խախտման գումար) 5 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս, քան 500 հազար դրամ և ոչ ավելի, քան 2,0 մլն. դրամ: Սահմանափակումների չպահպանելն արձանագրելուց հետո՝ մեկ տարվա ընթացքում, դրանք կրկին չպահպանելու դեպքում գանձվում է տուգանք` խախտման գումարի 10 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս, քան 1,0 մլն. դրամ և ոչ ավելի, քան 4,0 մլն. դրամ (մինչ այժմ կանխիկ դրամով վճարումների կատարման թույլատրված սահմանափակումները չպահպանելու դեպքում գանձվում էին հետևայլ տուգանքները՝  առաջին խախտման դեպքում՝ 50,0 հազար դրամ և 1,0 մլն. դրամ, իսկ երկրորդ խախտման դեպքում՝ 100,0 հազար դրամ և 2,0 մլն. դրամ):


«Հարկերի մասին» ՀՀ օրենք


«Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 26-րդ հոդվածի փոփոխությունների արդյունքում տարանջատվել են՝ ա) ձեռնարկատիրական գործունեություն այն անձանց կողմից, որոնք չունեն օրենքով սահմանված կարգով պետական գրանցում կամ հաշվառված չեն հարկային մարմնում (ապօրինի գործունեություն); բ)  լիցենզավորման ենթակա գործունեությամբ առանց լիցենզիայի զբաղվելը, կամ ընդերքի կամ բնական ռեսուրսների առանց թույլտվության կամ լիցենզիայի օգտագործումը (չարտոնված գործունեություն); գ) Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ արգելված գործունեությամբ զբաղվելը (արգելված գործունեություն):

Ապօրինի գործունեությամբ զբաղվելու համար խախտումը արձանագրելու դեպքում տուգանքը սահմանված է իրացման շրջանառության (համախառն եկամտի)  50 տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս 200 հազ. դրամից, իսկ 1 տարվա ընթացքում երկրորդ անգամ արձանագրվելու դեպքում տուգանքը սահմանված է իրացման շրջանառության (համախառն եկամտի) 100 տոկոսի չափով, իսկ նվազագույն տուգանքը դառնում է 500 հազ. դրամ:

Լիցենզավորման ենթակա գործունեությամբ առանց լիցենզիայի զբաղվելու դեպքում կազմակերպություններից և անհատ ձեռնարկատերերից կգանձվի լիցենզիայի կամ թույլտվության տրման համար օրենքով սահմանված պետական տուրքի դրույքաչափի տասնապատիկի չափով, բայց ոչ պակաս հինգ հարյուր հազար դրամից, երկրորդ անգամ արձանագրվելու դեպքում` պետական տուրքի դրույքաչափի քսանապատիկի չափով, բայց ոչ պակաս մեկ միլիոն դրամից: Ընդորում խախտում կատարող անձանցից գանձվում է նաև լիցենզավորման համար օրենքով սահմանված պետական տուրքի գումարի չափով վնասի հատուցում:

Արգելված գործունեությամբ զբաղվող անձանցից, բացի օրենքով սահմանված պատասխանատվության այլ միջոցների կիրառումից, գանձվում է նաև տուգանք՝ այդ գործունեության արդյունքում հարկային օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաշվարկված իրացման շրջանառության (համախառն եկամտի) 100 տոկոսի չափով: Ապօրինի կամ արգելված գործունեություն իրականացնողի իրացման շրջանառության (համախառն եկամտի) որոշման անհնարինության դեպքում իրացման շրջանառությունը (համախառն եկամուտը) որոշվում է հարկային մարմինների կողմից` կիրառելով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22 հոդվածի դրույթները:

Ձեռնարկատիրական գործունեության առարկաների գրանցման պարզեցման հետ մեկտեղ, վերանայվել են «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 28 հոդվածի դրույթները,  որոնք պատասխանատվություն են սահմանում ձեռնարկատիրական գործունեության առարկաները սահմանված կարգով չգրանցելու դեպքում: Հարկ վճարողի կողմից սույն օրենքի բաղկացուցիչ մասը կազմող «Հավելված 4»-ով սահմանված կարգի խախտման` անփաստաթուղթ արտադրանքի, ապրանքների (այսուհետ` Կարգ) տեղափոխման կամ առաքման կամ առաքվող կամ տեղափոխվող ապրանքն ուղեկցող փաստաթուղթը սահմանված կարգով չգրանցելու դեպքում խախտման հիմք հանդիսացող գործարքի կամ գործողության մասով գանձվում է տուգանք անփաստաթուղթ ապրանքների կամ չգրանցված ուղեկցող փաստաթղթով ապրանքների գնի (արժեքի) 50 տոկոսի չափով: Խախտումը արձանագրվելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում խախտման կրկնական փաստ արձանագրվելու դեպքում գանձվում է տուգանք` անփաստաթուղթ ապրանքների կամ չգրանցված ուղեկցող փաստաթղթով ապրանքների գնի (արժեքի) 100 տոկոսի չափով: Հետագա խախտումների փաստեր արձանագրվելու դեպքում գանձվում է տուգանք` անփաստաթուղթ ապրանքների կամ չգրանցված ուղեկցող փաստաթղթով ապրանքների գնի (արժեքի) 200 տոկոսի չափով:

Սույն հոդվածի կիրառման իմաստով գործարքը կամ գործողությունը համարվում է խախտման հիմք, եթե հարկային մարմինների կողմից իրականացվող օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների արդյունքում արձանագրվել է, որ ա) գործարքը օպերատիվ-հետախուզական միջոցառում իրականացնելու պահին կատարվում է առանց Կարգով սահմանված վավերապայմաններին բավարարող ուղեկցող փաստաթղթերի, կամ բ) առկա է գործարքի գծով ուղեկցող փաստաթուղթը, որը, սակայն սահմանված կարգով գրանցված չէ:  Նախատեսված տուգանքների կիրառումը հարկ վճարողին չի ազատում օրենքով սահմանված հարկային պարտավորությունների կատարումից:

Նախքան ապրանքների իրական առաքումը կամ տեղափոխումը հարկատուն յուրաքանչյուր ուղեկցող փաստաթղթի համար առանձին համարակալված, կարված, կնքված և իր գրանցման վայրի հարկային մարմնում հաշվառված գրանցման գրքում, որը կազմված է Կարգում սահմանված էջերի ձևին համապատասխան, առաքման կամ տեղափոխման ժամանակագրական կարգով պետք է արտացոլի հետևյալ վավերապայմանները. գրանցման հերթական համարը, ուղեկցող փաստաթղթի հերթական համարը և դուրսգրման ամսաթիվը, առաքման կամ տեղափոխման ամսաթիվը, առաքվող ապրանքների հանրագումարով, ապրանքի գնորդին (ստացողին)  և նշանակման վայրի հասցեն: Կարգում նաև նշված են դեպքեր, երբ նշված գիրքը չի լրացվում, մասնավորապես, օրենքով սահմանված կարգով հարկային հաշիվներով առաքումը, կամ  կանխիկ դրամական հաշվարկներով կատարված գործարքները, որոնց համար պարտադիր է հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների կիրառումը:

Տուգանքների կիրառման առումով ապրանքի գնի (արժեքի) որոշման անհնարինության դեպքում, ապրանքի գին (արժեք) է համարվում խախտումը հայտնաբերելու եռամսյակում հարկ վճարողի մոտ երկկողմանի հաշվարկային փաստաթղթերով հիմնավորված նույն ապրանքի վաճառքի (իրացման) միջին գինը, իսկ բացակայության դեպքում, ապրանքի գինը (արժեքը) հաշվարկում է հարկային մարմինը` կիրառելով օրենքի 22 հոդվածի դրույթները:

Անփաստաթուղթ ապրանքի համար նախատեսված տուգանքը ձեռք բերող հարկ վճարողի նկատմամբ չի կիրառվում, եթե օրենքով սահմանված կարգով խախտումն արձանագրվելու ժամանակ հիմնավորվում է այլ հարկ վճարողից ձեռք բերվելու և ուղեկցող փաստաթուղթ չտրամադրվելու հանգամանքը: Տվյալ դեպքում տուգանքը կիրառվում է անփաստաթուղթ ապրանք վաճառող հարկ վճարողի նկատմամբ:

Համաձայն «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի անցումային դրույթների, այն հարկ վճարողները, որոնց համար Կարգով սահմանված գրանցումը (հաշվառումը) պարտադիր չէ, մինչև սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելը գործող կարգով վարվող գրանցումը (հաշվառումը) դադարեցնում են 2012 թվականի հունվարի 1-ից: Այն հարկ վճարողները, որոնց համար պարտադիր է Կարգով հաստատված գրանցումը (հաշվառումը), պարտավոր են մինչև ս/թ-ի ապրիլի 1-ը հաշվառման գրքերը ներկայացնել իրենց հաշվառման հարկային մարմին հաշվառման և դրոշմակնքման: Ընդորում, մինչև գրքերը հարկային մարմնի կողմից հաշվառելը, դրոշմակնքելը ու հարկ վճարողին տրամադրելը Օրենքի 28-րդ հոդվածով նախատեսված` առաքվող կամ տեղափոխվող ապրանքները չգրանցելու սահմանված պատասխանատվության միջոցները չեն կիրառվում:


Հարկային համաձայնագրեր


2012թ-ի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտան «Գույքի և  եկամուտների կրկնակի հարկումից խուսափելու մասին» Ղազախստանի և Կիպրոսի հետ կնքված համաձայնագրերի դրույթները: Այսպիսով, կրկնակի հարկումից խուսափելու համաձայնագրերի ընդհանուր թվի վավեր այսօր հասել է 35-ի (համաձայնագրերի բովանդակության հետ կարող եք ծանոթանալ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ հարկային ծառայության պաշտոնական կայքում՝ www.taxservice.am):

Անցյալ տարի փոփոխություններ են կատարվել կառավարության համապատասխան որոշման մեջ, որը  կարգավորում է այս համաձայնագրերի կիրառման կարգը: Այսուհետ, Հայաստանում հարկումից ազատվելու համար կամ նվազեցված հարկի դրույքաչափի կիրառման համար, ոչ ռեզիդենտը պետք է հարկային գործակալին ներկայացնի իր ռեզւդենտությունը հաստատող տեղեկանք՝  ստացված  այն երկրի հարկային (ֆինանսական) մարմնից, որի հետ գործում է կրկնակի հարկումից խուսափելու համաձայնագիրը:

Ոչ ռեզիդենտների համար միջազգային համաձայնագրերի կիրառման ընթացակարգերի պարզեցման հետ մեկտեղ, մեծանում է ՀՀ հարկային գործակալների  պատասխանատվությունը  այս համաձայնագրերի դրույթների Ճիշտ կիրառման վերաբերյալ:


Սուրեն Ադամյան

Հարկ վճարողների սպասարկման և հարկման ընթացակարգերի վարչության պետի տեղակալ
ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ, Հարկային ծառայության 1-ին կարգի ավագ խորհրդական, տնտեսագիտության թեկնածու

«Դելովոյ Էքսպրես» շաբաթաթերթ,  N 01 (946), 17.01.2012թ.